Przegląd najnowocześniejszych rozwiązań z zakresu AI, robotyki i inżynierii materiałowej zdominował przebieg 5. Międzynarodowej Konferencji WOOD-SCIENCE-ECONOMY. Wydarzenie to stało się miejscem walidacji technologii, które w najbliższych latach zmienią tartaki i fabryki mebli: od systemów MobileForester o dokładności pomiaru rzędu 99,5 proc., po zaawansowane platformy śledzenia pochodzenia drewna oparte na blockchainie. Prelegenci podkreślali, że integracja danych wieloczujnikowych i algorytmów wspomagania decyzji nie jest już tylko opcją, ale koniecznością, która pozwala precyzyjnie zarządzać każdym decymetrem sześciennym surowca w dobie walki o neutralność klimatyczną.
W dniach 3-5 grudnia 2025 r. w Poznaniu odbyła się 5. Międzynarodowa Konferencja Naukowa „WOOD-SCIENCE-ECONOMY: Sustainable Solutions and Digitalization in Forest-Wood Sector”. Wydarzenie, zorganizowane przez Sieć Badawczą Łukasiewicz – Poznański Instytut Technologiczny oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, pod honorowym patronatem Ministerstwa Klimatu i Środowiska, zgromadziło ok. 100 uczestników z 12 krajów. Konferencja skupiła się na dynamicznej transformacji cyfrowej i materiałowej, uznając je za kluczowe czynniki w dążeniu do zrównoważonego zarządzania zasobami leśnymi i zwiększania konkurencyjności przemysłu drzewnego. Jednym z patronów medialnych tego wydarzenia była „Gazeta Przemysłu Drzewnego”.
Surowiec i jego pomiar
Sektor leśno-drzewny przechodzi obecnie najbardziej radykalną transformację w swojej historii, w której tradycyjne metody szacowania zasobów ustępują miejsca sztucznej inteligencji, technologii blockchain oraz zaawansowanej inżynierii materiałowej. Najnowsze dane zaprezentowane podczas 5. Konferencji WOOD-SCIENCE-ECONOMY dowodzą, że współczesne badania naukowe koncentrują się na dwóch kluczowych fundamentach: precyzyjnej cyfryzacji łańcucha dostaw w obliczu restrykcyjnych regulacji unijnych oraz poszukiwaniu surowców zdolnych przetrwać gwałtowne zmiany klimatyczne. Od inteligentnych systemów LiDAR, przez bezformaldehydowe kompozyty lignocelulozowe, aż po w pełni zautomatyzowane linie prefabrykacji, branża staje się poligonem doświadczalnym dla rozwiązań Przemysłu 4.0, które mają zagwarantować pełną identyfikowalność surowca i radykalną redukcję śladu węglowego. I o tym wszystkim, a także wielu innych sprawach, dyskutowano w Poznaniu.
Precyzja w chmurze i weryfikacja pochodzenia surowca
Kluczowym wyzwaniem nowoczesnego handlu surowcem jest dokładna estymacja objętości drewna okrągłego, co – jak zaznaczył jeden z prelegentów konferencji – stanowi dziś priorytet logistyczny i ekonomiczny. Przedstawione testy porównawcze dowodzą, że cyfrowe metody pomiarowe, takie jak LogStackLidar czy systemy zintegrowane z maszynami wielooperacyjnymi John Deere TimberMatic™, osiągają precyzję tożsamą z laboratoryjną metodą sekcyjną. Interesujące wnioski płyną z analizy aplikacji Timbeter, która choć wydajna, wykazała tendencję do przeszacowywania wyników przy stosach o dużej kubaturze (warto wspomnieć, że właśnie ta metoda obecnie jest testowana w Lasach Państwowych). W kontrze do rozwiązań czysto programowych naukowcy zaprezentowali zintegrowane urządzenie naziemne MobileForester®. Wykorzystuje ono zaawansowane algorytmy fotoanalityczne, pozwalając na pomiar kłód z błędem poniżej 0,5 proc., co czyni je narzędziem znacznie dokładniejszym od metod tradycyjnych. Technologia ta znajduje swoje rozwinięcie w systemie MobileArborist™, dedykowanym do precyzyjnego zarządzania zielenią miejską poprzez automatyczne wyznaczanie parametrów korony i pnia – i należy tu podkreślić, że możliwości urządzenia, jak i oprogramowania, naprawdę robią wrażenie.
W odpowiedzi na wymogi rozporządzenia EUDR (European Union Deforestation-Free Regulation), podczas WOOD-SCIENCE-ECONOMY wskazano na narzędzia do bezprecedensowej kontroli pochodzenia surowca. Platforma DTPS (Data Traceability Platform System) tworzy tzw. cyfrowy paszport produktu. Jak wyjaśniono podczas prelekcji, system ten integruje znaczniki RFID, prywatne sieci blockchain oraz uwierzytelnione pomiary dronami z wykorzystaniem sygnału Galileo OSNMA. Taka architektura danych zapewnia niezmienność zapisów o ruchu surowca od drzewa stojącego aż po finalną deskę w tartaku, spełniając najbardziej rygorystyczne kryteria należytej staranności unijnego rozporządzenia o przeciwdziałaniu wylesianiu. Oczywiście rozwiązania te nie są na równym poziomie rozwoju w każdym kraju. W tej dziedzinie zdecydowanie dominuje Skandynawia.
Od regresu świerka do potencjału sosny
Nauka intensywnie poszukuje odpowiedzi na problem masowego zamierania drzewostanów iglastych, co było jednym z głównych tematów jednej z sesji i debaty, która nastąpiła po niej. Jak podał nadleśniczy Nadleśnictwa Manowo, Tomasz Kurek, w latach 2020-24 na terenie RDLP Szczecinek odnotowano drastyczny regres świerka pospolitego – objętość drewna handlowego tego gatunku spadła o ponad 25 proc. wskutek wiatrołomów i gradacji kornika drukarza. Wymusiło to na zarządcach lasów zmianę strategii na tzw. drewno krótkie, co obniża wartość rynkową surowca. Rozwiązaniem, na które wskazują badacze, jest promowanie lasów mieszanych, np. w układzie buk – świerk. Wyniki badań zaprezentowane na konferencji są jednoznaczne: takie ekosystemy wykazują o 54,1 proc. wyższą sekwestrację węgla w biomasie niż monokultury. W roli substytutu świerka pospolitego najlepiej rokuje świerk serbski, który w testach osiągnął najwyższą gęstość spośród badanych gatunków alternatywnych. Oczywiście alternatyw mamy dużo więcej, a ich wprowadzanie – lub nie – spędza sen z powiek wszystkim leśnikom i drzewiarzom nie tylko w Europie, ale i na świecie.
Równolegle do zmian w lesie, naukowcy postulują rewizję norm technicznych w przemyśle tartacznym. Wskazuje się tu na paradoks dotyczący sosny zwyczajnej, która jest systematycznie niedoszacowana pod względem wytrzymałości mechanicznej. Choć standardowo przypisuje się jej klasę C24, badania wykazują, że posiada potencjał sięgający do klasy C35. Wymaga to jednak odejścia od ogólnych norm ukierunkowanych na świerk i wdrożenia sortowania specyficznego dla tego gatunku. Nowe perspektywy otwiera także drewno dębowe drugiej generacji z drzewostanów odroślowych. Jego właściwości mechaniczne okazały się zbliżone do dębu z siewu, co pozwala na jego szerokie wykorzystanie w produkcji drewna klejonego warstwowo (glulam). Wczesną ocenę jakości tego surowca umożliwiają nieniszczące metody NDT (Non-Destructive Testing), wykorzystujące pomiary prędkości fal ultradźwiękowych oraz fotogrametrię już na etapie drzewa stojącego.
Innowacje materiałowe i gospodarka o obiegu zamkniętym
Przełom w technologii produktów drewnopochodnych wiąże się z automatyzacją i ekologią. Przykładem zaprezentowanym podczas WOOD-SCIENCE-ECONOMY jest technologia PortaFRAME, umożliwiająca zrobotyzowaną produkcję technicznych ościeżnic z materiałów o gęstości powyżej 640 kg/m3, w pełnej zgodności z ideą personalizacji masowej. W obszarze recyklingu kluczowy jest projekt XyloMatrix, który ma potencjał, by rozwiązać problem odpadów MDF. Dzięki metodzie hydrotermalnego i chemicznego rafinowania, naukowcy odzyskują włókna przy jednoczesnej detoksyfikacji żywic syntetycznych, co pozwala na produkcję biodegradowalnych opakowań 3D formowanych masą.
Największy nacisk kładzie się jednak na eliminację formaldehydu. Rozwijane są spoiwa na bazie ligniny, będącej produktem ubocznym przemysłu celulozowego, które docelowo mają zastąpić żywice fenolowo-formaldehydowe w produkcji sklejki. Zaprezentowano również wykorzystanie kompozytów poliuretanowo-drzewnych (PU-WC), w których poprzez kontrolę indeksu izocyjanianowego można precyzyjnie sterować parametrami mechanicznymi. W sektorze budowlanym nowością są elastyczne materiały izolacyjne z włókien bukowych, stanowiące ekologiczną alternatywę dla izolacji petrochemicznych. Nawet odpady niebezpieczne, jak podkład kolejowy impregnowany kreozotem, znajdują nowe zastosowanie dzięki projektowi CREOSOLVE. Poprzez karbonizację tych odpadów powstaje biowęgiel (biochar), który znajduje zastosowanie w rolnictwie, wspierając cele neutralności klimatycznej.
Cyfrowe zarządzanie i optymalizacja operacyjna
Efektywność produkcji w budownictwie prefabrykowanym zyskała nowy wymiar dzięki algorytmom równoważenia linii montażowych (ALB) i symulacji zdarzeń dyskretnych (DES). Jak wspominano podczas konferencji, integracja tych metod z systemami RFID pozwoliła skrócić czas przebywania elementów w systemie o równe 20 procent. W zarządzaniu leśnym standardem staje się wykorzystanie danych wieloczujnikowych, łączących skanowanie laserowe z powietrza (ALS) z mobilnym LiDAR-em, co pozwala na tworzenie niezwykle spójnych Cyfrowych Modeli Terenu (DEM). Do planowania operacji w trudnych warunkach wykorzystuje się Systemy Wspomagania Decyzji (DSS), oparte na metodzie GIS-AHP, które eliminują subiektywizm w doborze maszyn pozyskujących. Całość tych działań wspiera projekt agrifoodTEF, budujący sieć ośrodków walidujących rozwiązania AI w realnych scenariuszach terenowych. Cyfrowa rewolucja w branży drzewnej, napędzana przez naukę prezentowaną na międzynarodowych forach, nie jest już tylko wizją, ale realną strategią przetrwania i rozwoju w nowej rzeczywistości gospodarczej, w której każda sekunda procesu i każdy centymetr sześcienny surowca są precyzyjnie przeliczone na wartość ekonomiczną i ekologiczną.
Miejsce, w którym warto się pojawić
Konferencja WOOD-SCIENCE-ECONOMY to nie tylko rozmowy – zarówno oficjalne, jak i te prowadzone w kuluarach – ale też praktyka. Z jednej strony konferencji towarzyszyła sesja networkingowa i posterowa, z drugiej – zaplanowano także całodniowy wyjazd plenerowy.
Ten miał na celu pokazanie systemu budowy domów modułowych w firmie Brzechwa (więcej na ten temat przeczytacie w naszym okładkowym artykule), a także zapoznanie się z polską specyfiką i technologią pozyskiwania surowca, jego pomiaru, produkcji biomasy w lesie, a także edukacji leśnej. Wszystko to dzięki uprzejmości Nadleśnictwa Oborniki. Jeśli więc zastanawiacie się, czy takie imprezy są warte rozważenia, z ręką na sercu potwierdzam – to nie tylko dobrze spędzony czas, ale też czas, który można przekuć w dobry biznes.
~Bartosz Szpojda
